Ղափամայի ծես. Ընտանեկան նախագիծ

Ես Սոնա Նակաշյանն եմ, այսօր հարցազրույց կվերցնեմ մեր սան, Արիանայի մայր՝ Անի Մնացականյանից:

-Բարև Ձեզ, Անի ջան, ի՞նչ գիտեք ղափամայի մասին և որտեղի՞ց:

-Ղափաման հին հայկական, ավանդական կերակուր է, որը մեզ փոխանցվել է սերնդեսերունդ:

-Անի ջան, ինչպե՞ս է պատրաստվում ղափաման, կա՞ արդյոք պատրաստման հետ կապված արարողություն կամ ծես ձեր գյուղում, ովքե՞ր են պատրաստում ղափամա և ի՞նչ առիթով:

Ղափաման բարդ և բավականին ժամանակատար կերակրատեսակ է: Ցավոք սրտի, ես երբեք ներկա չեմ եղել ղափամայի պատրաստման արարողությանը, սակայն գիտեմ, որ հնում հայերը լեգենդներ են հյուսել ղափամայի շուրջ և որոնցից մեկի համաձայն դդումը՝ երկրագունդն է, բրինձը՝ համայն մարդկություը իսկ չրերն ու ընկուզեղենը տարբեր հավատքներն ու ազգությունները, ղափամայի պատրաստման այդ արարողությունը իրականացվել է ցանկությամբ առ այն, որ ամբողջ աշխարհում խաղաղություն տիրի:

Ղափամայի մասին նաև շատ հայտնի երգ կա մինչ օրս: Ժամանակակից տեխնիկայի աշխարհում, բավական է ձեռքի տակ ունենալ անհրաժեշտ բաղադրիչներ և թոնիր կամ վառարան, իսկ հնում այն պատրաստել են ողջ ընտանիքով, ինչպես մեր շատ ու շատ կերակրատեսակներ օրինակ՝ փախլավան: Ղափաման ընդունված է պատրաստել՝ Ամանորին և Սուրբ Զատիկին, սակայն անցյալում ղափամա պատրաստել են նաև հարսանիքներին և ծննդյան տոնակատարություններին, որովհետև այն շատ հարգի ուտեստ է եղել: Ցավոք սրտի ինքս երբեք ղափամա չեմ պատրաստել՝ պայմանավորված սեփական հակակրանքով տվյալ ճաշատեսակի հանդեպ, սակայն ինքնին գործնթացը բավականին հետաքրքիր է և գունագեղ:

Անի ջան, իսկ փոխանցվո՞ւմ են արդյոք բաղադրատոմսն ու պատրաստման եղանակը սերնդեսերունդ: Կա՞ն արդյոք փոփոխություններ բաղադրատոմսում և պատրաստման եղանակում: ԵՎ դդմից պատրաստվող ի՞նչ բաղադրատոմսեր գիտեք:

Իհարկե փոխանցվում են, մենք ունենք հսկա ժառանգություն հայկական խոհարարական ավանդույթների և շարունակելու ենք այն փոխանցել նաև մեր սերունդներին: Ավելի վաղ ժամանակներում ղափաման պատրաստել են նաև՝ մսով, ձավարեղենով ու թարմ մրգերով, սակայն բաղադրատոմսեր կան, համաձայն որի, ղափամա եփել են նաև գառան կամ ուլի փորի մեջ, սոխով և ռեհանով համեմված մսով:

Մեր նախնիները պատրաստել են այն կճուճի մեջ, թոնրում՝ կրակով տաքացրած: Այժմ առավել հաճախ պատրաստում են գազից կամ էլեկտրական վառարաններում: Դդմից պատրաստվող մեկ այլ ոչ պակաս հայտնի կերակրատեսակ է դդմապուրը, որը կարծեմ պատկանւմ է Ֆրանսիական խոհանոցին: Այն պատրաստվում է դդումով, կաթով, կարագով և սխտորով բոված չորահացով:

Աշխատանքային նախագիծ՝ 20.01_24.01

  • Ճաշացանկ
    Երկուշաբթի հունվարի 20

    Նախաճաշ

    • միրգ`խնձոր, բանան
    • պանիր, հաց, թխվածքաբլիթ
    • թեյ, ջեմ, կարագ

    Ճաշ

    • գազար
    • հավով բրնձով ապուր
    • հաց, պանիր

    Հետճաշիկ

    • թթվասեր, մածուն
    • վերմիշիլով փլավ
    • հաց, շոկոլադ

    Երեքշաբթի հունվարի 21

    Նախաճաշ

    • Միրգ՝ բանան, խնձոր
    • կարագ, ձու, թեյ
    • հաց, պանիր

    Ճաշ

    • կաղամբ
    • մսով ոսպով ապուր
    • հաց, պանիր

    Հետճաշիկ

    • աղցան
    • հաց,
    • կարտոֆիլի պյուրե

    Չորեքշաբթի հունվարի 22

    Նախաճաշ

    • միրգ՝ խնձոր, բանան
    • հաց, պանիր
    • կաթնով

    Ճաշ

    • աղցան, թթվասեր
    • հնդկաձավարով փլավ
    • հաց

    Հետճաշիկ

    • մածուն
    • Թխվածքաբլիթ Զեբրա
    • հաց, պանիր, ջեմ

    Հինգշաբթի՝ հունվարի 23

    Նախաճաշ՝

    • միրգ՝ բանան , խնձոր
    • կաթնաշոռով , թթվասեր
    • պանիր,հաց,թեյ

    Ճաշ՝

    • աղցան, մածուն
    • վերմիշիլով փլավ
    • հաց

    Հետճաշիկ՝

    • շոկոլադ
    • սպաս
    • հաց, պանիր

    Ուրբաթ՝ հունվարի 24

    Նախաճաշ՝

    • միրգ` խնձոր, նարինջ
    • բրնձով շիլա
    • հաց, պանիր

    Ճաշ՝

    • գազար
    • մսով ոսպով ապուր
    • հաց, պանիր

    Հետճաշիկ՝

    • հաց, հալվա
    • Կոմպոտ
    • Կաթնաշոռով գաթա
  • 8:45-9:30 —Առավոտյան ծես. Ընդունելություն.
  • Հենց տնից-նախակրթարան ճանապարհից էլ սկսում է նրանց ուսումնական գործունեությունը: Սաներն ինքնուրույն են զգեստափոխվում: Դասավորում են աթոռները, մաքրում փոշիները, խնամում են բույսերը, ջրում և փխրեցնում են հողը: Բակում հավաքում են թափթփված աղբը, հետևում են բույսերի աճին:
  • 9:30-10:00Ռոդարիական ուրախ մարմնամարզությանը միանում են կոմիտասյան երգն ու պարը: Դաստիարակը սանի հետ պետք է մագլցի, վազի, թռչի բարձրությունից, չոչ անի, գլուխկոնծի տա և այլն՝ խենթություներով լինելով անմիջական մասնակիցը կրթության, լինելով սաներից մեկը, ոգևորելով, երևակայելով…:
    Սաները հաճախ իրենք են շարժումները որոշում: Երբեմն մարմնամարզության ընթացքում կենդանիներ են դառնում, շարժումային տարբեր փոքրիկ ներկայացումներ են ստացվում, երբեմն ամբողջ վարժանքը պարի է վերածվում: Խաղաստեղծ միջավայր կարող է լինել նաև մեր մարմինը: Երբ նրան ավելացնենք «լույս + ստվեր= ստվերախաղ բաղադրատոմսը», կստացվի իմացումի հերթական, իսկական հրճվանք: Ինչքան ուզում ես թափահարի՛ր ոտքերդ, ձեռքերդ, մարմինդ, մազերդ, ստվերային ներկայացումներ խաղա՛, կապիկություն արա՛, սավառնի՛ր, իրական ազատությունը զգա՛…:
  • 10:00-10:30Նախաճաշ
  • 11:00-12:00— ամենօրյա գործունեություն
  • 12:30-13:00Ճաշ
  • 15:30-16:00- Հետճաշիկ:
  • Ես կարողանում եմ… (Ես կարողանում եմ ինքնուրույն լվացվել,հագնվել,սպասքադրել և հավաքել-մաքրել): Օրվա 4 հերթապահները նախապատրաստում են նախաճաշի, ճաշի և հետճաշիկի սեղանը:
  • 13:00-15:00- Քուն (Աստղափայլ օրորներ), Կոմիտաս:
  • 15:00-16:00— Ազատ գործունեություն, զրույց, տուն ճանապարհել:
  • Բնագիտական գործունեություն…
  • Տեխնոլոգիա…
  • Այլընտրանքային նկարչություն
  • Երգեր՝ բասեն բարի, , զար զնգը, զնկլիկ, գնացեք տեսեք
  • Հեքիաթ-ներկայացում.Հովհաննես Թումանյան՝ «Ծիտը», Չարի վերջը, Սևուկ ուլիկը, Անհաղթ աքլորը
  • բանաստեղծություններ՝ Հ․ Թումանյան՝ Առաջին ձյունը, Փիսիկի գանգատը , Եղևնին, Փիսոն
  • Ճվիկներ`…
  • Ազգային խաղիկներ

Երկուշաբթի 20.01

Ռադիոբլբլան, պատմում ենք՝ 《Ծիտը》հեքիաթը, վերլուծում։

Երեքշաբթի 21.01

Բնագիտական փորձ《Հրաբուխ》, քացախի և սոդայի միջոցով։

Չորեքշաբթի 22.01

Դդմագլոր, գլուխկոնծի, մարզատոն դդումով։

Հինգշաբթի 23.01

Բնագիտական փորձ՝ փուչիկով և հյութի

ձողիկով։

Ուրբաթ 24.01

Երգի ուսուցում, ռադիոբլբլան

Շաբաթվա հեքիաթներ՝ Հ. Թումանյան《Ծիտը》

Բանաստեղծություններ՝

Ա. Խնկոյան《Մեղուն》
Պզան, պզան, պզպզան,
Պստիկ մեղու տզտզան,
Դաշտ ու հովիտ կշրջես,
Բարձր սարեր կթռչես,
Սուսան, սմբուլ կծծես
Ու ոտքերով թավամազ
Փոշի առած՝ տուն կգաս։

Ձմեռ
Ծառը մերկացավ,
Զրկվեց տերևից,
Ձյունի փաթիլներ
Իջան վերևից։

Ձյուն ու ցուրտ եկան,
Առու, գետ լռեց,
Իր արծաթ գորգը
Ձմեռը փռեց։

Ձյունը ծնկահար
Նստեց մեծ ճամփին,
Սպիտակ հյուսերը
Կիտեց գետափին։

Պապն ու շաղգամը
(թարգմանություն ռուսերենից)
Դռան առաջ մի անգամ
Պապը ցանեց մի շաղգամ։
Շաղգամն աճեց, մեծացավ,
Պապը տեսավ, զարմացավ։
Պապը քաշեց, քաշքշեց,
Շաղգամը հողից չհանեց։
Պապը կանչեց տատիկին։
Տատը՝ պապից,
Պապը՝ շաղգամից,
Հա քաշեցին, քաշքշեցին,
Շաղգամը հողից չհանեցին։
Տատը կանչեց թոռնիկին։
Թոռը՝ տատից,
Տատը՝ պապից,
Պապը՝ շաղգամից,
Հա քաշեցին, քաշքշեցին,
Շաղգամը հողից չհանեցին։
Թոռը կանչեց շնիկին։
Շունը՝ թոռից,
Թոռը՝ տատից,
Տատը՝ պապից,
Պապը՝ շաղգամից,
Հա քաշեցին, քաշքշեցին,
Շաղգամը հողից չհանեցին։
Շունը կանչեց փիսոյին։
Փիսոն՝ շնից,
Շունը՝ թոռից,
Թոռը՝ տատից,
Տատը՝ պապից,
Պապը՝ շաղգամից,
Հա քաշեցին, քաշքշեցին,
Շաղգամը հողից չհանեցին։
Փիսոն կանչեց մկնիկին.
Մուկը՝ փիսոյից,
Փիսոն՝ շնից,
Շունը՝ թոռից,
Թոռը՝ տատից,
Տատը՝ պապից,
Պապը՝ շաղգամից,
Որ քաշեցին, քաշքշեցին,
Շաղգամը հողից հանեցին։

Պապն ու շաղգամը
Դռան առաջ մի անգամ
Պապը ցանեց մի շաղգամ։
Շաղգամն աճեց, մեծացավ,
Պապը տեսավ, զարմացավ։
Պապը քաշեց, քաշքշեց,
Շաղգամը հողից չհանեց։
Պապը կանչեց տատիկին։
Տատը՝ պապից,
Պապը՝ շաղգամից,
Հա քաշեցին, քաշքշեցին,
Շաղգամը հողից չհանեցին։
Տատը կանչեց թոռնիկին։
Թոռը՝ տատից,
Տատը՝ պապից,
Պապը՝ շաղգամից,
Հա քաշեցին, քաշքշեցին,
Շաղգամը հողից չհանեցին։
Թոռը կանչեց շնիկին։
Շունը՝ թոռից,
Թոռը՝ տատից,
Տատը՝ պապից,
Պապը՝ շաղգամից,
Հա քաշեցին, քաշքշեցին,
Շաղգամը հողից չհանեցին։
Շունը կանչեց փիսոյին։
Փիսոն՝ շնից,
Շունը՝ թոռից,
Թոռը՝ տատից,
Տատը՝ պապից,
Պապը՝ շաղգամից,
Հա քաշեցին, քաշքշեցին,
Շաղգամը հողից չհանեցին։
Փիսոն կանչեց մկնիկին.
Մուկը՝ փիսոյից,
Փիսոն՝ շնից,
Շունը՝ թոռից,
Թոռը՝ տատից,
Տատը՝ պապից,
Պապը՝ շաղգամից,
Որ քաշեցին, քաշքշեցին,
Շաղգամը հողից հանեցին։

  • Ազգային խաղեր՝
  • Գա՛յլ, թող գիշերենք քեզ մոտ

Խաղում են 10-15 հոգով: Երեխաներից մեկը դառնում է գայլ, իսկ մնացածը` նապաստակներ: Անկյունում դրվում է գայլի տնակը կամ որևէ երկրաչափական պատկեր է գծվում /շրջան, ուղղանկյուն…/` որպես գայլի տուն: Նապաստակները մոտենում են տնակին ու ասում գ
_Գա’յլ, թող գիշերենք քեզ մոտ:
Գայլը գլուխը թեքում է մի կողմ և բարձրաձայն մտածումգ ՙԼավ, կթողնեմ, բայց գիշերը կուտեմ՚: Երեխաները մտնում են գայլի տնակը: Խաղավարն ասում էգ
_Երեկո է, ուշ երեկո: Մոտենում է գիշերը: Արդեն գիշեր է:
Վերջին բառի հետ երեխաները պետք է փախչեն գայլուկից: Գայլը առաջինը ում բռնեց, նա է գայլ դառնում:

  • Ես բարձր եմ, դու` ցածր

Խաղում են 2-ական հոգով` մեծ մասամբ հոգնած մեջքերը հանգստացնելու համար: Խաղացողները կանգնում են մեջքերն իրար կպցրած և երկուսի թևերը մեկը մյուսին շղթայած: Այդ դրությամբ մեկընդմեջ կռանալով` մյուսին առնում է իր շալակը: Շալակողի հարցումով նրանց միջև տեղի է ունենում հետևյալ խոսակցությունը:
_Տակդ ի՞նչ կա:
_Վերմակ, ներքնակ:
Ապա շալակողն էր հարցնում:
_Վրեդ ի՞նչ կա:
_Աստղ ու լուսնյակ:
Խաղացողները կարող են կամաց-կամաց արագացնել այդ գործողությունը։

Ձնագնդի

Հին տոմարով հայեր ամանորը նշել են հունվարի 13- ին: Մենք էլ այսօր խաղով նշեցինք։

Ձմեռն իր սպիտակ զգեստը հագաել ու եկել էր մեզ հյուր, շատ էինք ուրախացել, քանի որ վաղուց ձյունն իր հմայքով չէր զարմացրել:

Սաները խաղացին՝ ձնագնի, թավալվեցին, վազվզեցին, երգեցին:

https://m.facebook.com/story.php?story_fbid=556544801568342&id=100016384818617

Create your website with WordPress.com
Get started